ابو القاسم سلطانى

202

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

مدر است ، معده را قوى و پاك مىكند ولى براى مثانه خوب نيست . در كليه تب‌هاى بلغمى و مزمن خوردن افشره آن با غافث خوب است ( 4 * ) . اخوينى در كتاب هدايه المتعلمين در موارد متعدد تركيباتى را براى درمان برخى بيمارىها ارائه مىنمايد كه در تركيب آنها شاه‌تره وارد شده است از جمله : براى زياد كردن اشتها ( هدايه ص 357 ) ، يرقان ( 465 ، 468 ) ، سياهى خون قاعدگى ( 529 ) ، درد مفاصل ناشى از صفرا ( 559 ) ، جذام ( 582 ) ، جرب و خارش ( 596 ، 597 ) ، تب ( 748 ) ، تب نوبه ( 759 ) . ملين و مدر است ( 5 * ) . به شيرازى آن را شاتره و در نيشابور " آتشو " خوانند . پرورده آن در سركه استفراغ [ صفراوى ] و تهوع [ بلغمى ] را بر طرف [ معده و روده‌ها را از مدفوع حبس شده پاك ] مىكند ( 6 * ) . پزشكان بعدى علاوه بر ذكر موارد فوق مىنويسند : طبيعت آن در حرارت معتدل و در دوم خشك است . افشره آن با شكر يا تمر هندى جهت پاك كردن معده و امعاء ، باز كردن رگ‌هاى كبد و طحال ، تقويت معده ، يرقان ، جرب ، خارش ، اكزما ، زرد زخم و سبوسه سر سودمند است . اگر افشره آن را مانند سرمه به چشم بكشند چشم را تقويت و از ريزش اشك زياد جلوگيرى مىكند . عرق يا آب مقطر آن مانع اسهال مىشود و تخم آن قويتر از ساير قسمتها است . اگر مژگان داخل چشم رفته باشد ( مثلا در ازدواج الاهداب يا دو مژگانى Distichiasis وجود يك رديف مژه اضافى در لبه داخلى پلك چشم كه باعث زخم قرنيه مىشود ) پس از كندن آن مخلوطى از افشره گياه و صمغ را به پلك بمالند ديگر مژگان نمىرويد . از آنجا كه شاه‌تره براى ريه مناسب نيست آن را همراه با كاسنى مصرف مىنمايند . قسمت قابل مصرف : قسمتهاى هوائى گياه . مواد موثره : فوماريك اسيد ، آلكالوئيد فومارين خواص و موارد مصرف درمانى : خلطآور ، مدر ، معرق ، تصفيه‌كننده خون ، صفرابر ، ملين و مشهى ، بندآورنده استفراغ ، مقوى معده است . از شاه‌تره و عرق آن در بيمارىهاى پوستى و جذام و بعضى تومورهاى سرطانى استفاده مىشود . در اروپا به منظور رفع ناراحتىهاى هضمى و بىاشتهائى و به عنوان ضد اسكوربوت معرق و مشهى و در هند در ورم ملتحمه ، سفليس ، انگل‌هاى روده و جذام استفاده درمانى به عمل مىآيد . اشكال داروئى و مقادير خوراك : برگ خشك 5 / 17 - 10 گرم آب شاهتره يا افشره : 300 - 150 گرم كه معمولا هليله زرد را در آن خيسانده و مصرف مىنمايند . براى اين كار شاهتره سبز و تازه را كوبيده ، فشرده و به ازاء هر 75 گرم افشره 20 گرم هليله زرد كه هسته